WAJDA: re- wizje: Człowiek z marmuru, Brzezina, Kronika wypadków miłosnych | czerwiec-sierpień 2026

W setną rocznicę urodzin Andrzeja Wajdy zapraszamy na wyjątkowy przegląd „WAJDA: re-wizje” – cykl dziesięciu filmów jednego z najwybitniejszych twórców światowego kina. To nie tylko hołd dla dorobku reżysera, lecz także ponowne spojrzenie na jego dzieła: odczytywane dziś na nowo, w innym kontekście historycznym i społecznym, wciąż poruszają, prowokują i inspirują.

CZŁOWIEK Z MARMURU

wtorek, 16 czerwca | godz. 19:30

BILETY W SPRZEDAŻY 

Reżyseria: Andrzej Wajda

Scenariusz: Aleksander Ścibor-Rylski

Rok produkcji: 1977

Czas trwania: 153 minuty

Obsada: Krystyna Janda, Jerzy Radziwiłowicz, Tadeusz Łomnicki

Agnieszka (brawurowy debiut Krystyny Jandy), młoda i zadziorna reżyserka filmowa, decyduje się zrealizować film o stalinowskim przodowniku pracy Mateuszu Birkucie (Jerzy Radziwiłowicz). Jej uwagę przykuł nie tylko porzucony w muzealnych magazynach marmurowy posąg młodzieńca, ale także archiwalny film pokazujący jego zdzierany z muru portret. Agnieszka, śledząc pogmatwane losy mężczyzny, poznaje prywatne losy ludzi uwikłanych i zniszczonych przez komunistyczny system. W swej wędrówce poznaje ludzi biskich Birkutowi: przyjaciół, współpracowników, oficerów SB, dziennikarzy, byłą żonę. Wkracza w świat manipulacji, złudnych nadziei, propagandy i kłamstwa, w którym równie łatwo jest zostać bohaterem ludu, jak i największym wrogiem władzy. Totalitaryzm to świat, w którym jednego dnia można być sławnym na cały kraj, a kolejnego – popaść w sterowane przez cenzurę zapomnienie.

Aleksander Ścibor-Rylski scenariusz do filmu napisał na początku lat 60., a Wajda, usilnie starając się o realizację filmu, w głównej roli chciał obsadzić Agnieszkę Osiecką. Wówczas się nie udało i szansę na dopuszczenie scenariusza do produkcji przyniosła dopiero zmiana na szczytach władz, gdy ministrem kultury został liberalny Józef Tejchma, osobiście uczestniczący w budowie Nowej Huty. Aparat PZPR przyjął film z konsternacją. Dopuścił dzieło do dystrybucji, ale zabronił wszelkiej reklamy. Nie zgodził się na wysłanie filmu na konkurs festiwalu w Cannes (film dostał nagrodę FIPRESCI w sekcji pozakonkursowej), a Tejchma szybko przypłacił zgodę na realizację filmu utratą stanowiska.

Ale to właśnie dzięki m.in. niemu powstało jedno z arcydzieł kina polskiego. W scenariuszu opartym na narracji Obywatela Kane’a Orsona Wellesa Wajda opowiedział o epoce stalinowskiej, o ofiarach i beneficjentach władzy, o wykorzystywaniu i niszczeniu jednostki, o budzeniu się świadomości przedstawicieli proletariatu. W głównej roli obsadził debiutującą na ekranie Krystynę Jandę, której towarzyszył początkujący Jerzy Radziwiłowicz. Opisał przeszłość przez pryzmat pokontestacyjnej, zbuntowanej nowoczesności, którą podkreślił energiczną kompozycją Andrzeja Korzyńskiego. Nie spodziewał się jednak, że tym filmem zainicjuje trylogię filmów o robotnikach. Podczas gdy Człowiek z marmuru był jednym z nielicznych obrazów stalinizmu zrealizowanych w dobie PRL-u, tak nagrodzony Złotą Palmą w Cannes sequel, Człowiek z żelaza, był dziełem zamówionym przez stoczniowców i stanowił symbol czasów Solidarności. Razem z Człowiekiem z nadziei stworzył trylogię o buncie proletariatu i mądrości rewolucjonistów, którzy wiedzieli, że najgorsze dla Polski są kłótnie i przelew krwi.

BRZEZINA

środa, 15 lipca | godz. 18:00

BILETY W SPRZEDAŻY 

Reżyseria: Andrzej Wajda

Scenariusz: Andrzej Wajda

Rok produkcji: 1970

Czas trwania: 99 minut

Obsada: Daniel Olbrychski, Olgierd Łukaszewicz, Emilia Krakowska

Chory na gruźlicę Staś przybywa do domu starszego brata. Ich spotkanie wyznacza śmierć. Staś, choć umierający, pragnie w ostatniej fazie życia cieszyć się każdą chwilą. Jego brat, Bolesław, choć fizycznie zdrowy, pogrąża się w coraz głębszej żałobie po stracie żony. Staś nawiązuje romans z wiejską dziewczyną, gra na pianinie skoczne melodie, stara się przeżyć najpełniej każdą godzinę życia. Tymczasem Bolesław zatraca się w depresji, znęca się nad córką, odrzuca wszelkie radości, chce nie tylko cierpieć, ale też oczekuje, by cierpieli inni.

W zmysłowo piękniej adaptacji opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza związki Erosa i Tanatosa wyznaczają sens ludzkiego życia. Śmierć i życie, seksualność i martwota ciał łączą się tu w idealnych proporcjach. Wajda stworzył jeden z najbardziej plastycznych filmów, oprawę wizualną oparł na malarstwie pejzażowym i symbolizmie przełomu XIX i XX wieku, a w jednej ze scen dokonał arcydzielnej interpretacji Śmierci Jacka Malczewskiego. Nakręcony dla telewizji film z początku nie miał tak szerokiej dystrybucji jak inne filmy Wajdy, ale gdy po dziesięciu latach trafił na Zachód, został tam przyjęty jako jedno z największych arcydzieł w dorobku reżysera.

KRONIKA WYPADKÓW MIŁOSNYCH

środa, 05 sierpnia | godz. 20:00

BILETY W SPRZEDAŻY 

Reżyseria: Andrzej Wajda

Scenariusz: Tadeusz Konwicki

Rok produkcji: 1985

Czas trwania: 114 minut

Obsada: Paulina Młynarska, Piotr Wawrzyńczak, Joanna Szczepkowska, Leonard Pietraszak

Wileńszczyzna w przededniu wybuchu II wojny światowej. Barwna panorama wielokulturowego świata II Rzeczypospolitej, na tle której rozkwita miłość wrażliwego licealisty Witka do pochodzącej z oficerskiego domu Aliny. Witek na ścieżkach swych wędrówek natyka się na świat, który lada moment zniknie bezpowrotnie: dworek ziemiański, ułanów szykujących się do wojny, żydowską szkołę, grupkę letników z wielkiego miasta, prawosławnych żałobników i niemieckiego pastora szykującego się do emigracji. Mija te miejsca bez refleksji, interesuje go tylko miłość, za którą goni, choć świat coraz bardziej przygotowuje się na zagładę…

Kronika wypadków miłosnych to jeden z najbardziej lirycznych i zmysłowych filmów Andrzeja Wajdy, wesoły, erotyczny, wręcz frywolny, ale ostatecznie – nastrojony katastrofizmem i poczuciem końca czasów. To także arcydzieło nostalgii za światem „lat dziecinnych” Konwickiego (autora powieści) i Wajdy (reżysera wychowanego na pobliskiej Suwalszczyźnie). Tę piękną wizję podkreśliły wybitne zdjęcia Edwarda Kłosińskiego, który mistrzowsko operował światłem przemijającego lata, a także pamiętna oprawa muzyczna Wojciecha Kilara, który soundtrack rozpiął na dwóch tematach: wojskowego marsza i lirycznego tematu miłosnego. Realizowany w latach 80. film Wajdy był nie tylko jednym z nielicznych biograficznych dzieł reżysera, ale też odbudowywał pamięć po wymazywanej przez władze komunistyczne wielonarodowej II Rzeczypospolitej, stając się zarazem manifestacyjną ucieczką przed beznadzieją dekady generała Jaruzelskiego.